آبانماه امسال، ماهنامه تخصصی توتون صنعت ششمین سال انتشار خود را آغاز میکند؛ مسیری که در آن تلاش شده است صنعت دخانیات کشور، نه صرفاً بهعنوان یک حوزه تولیدی، بلکه بهمثابه بخشی اثرگذار از اقتصاد، اشتغال، تجارت و سیاستگذاری عمومی مورد بررسی قرار گیرد. استمرار انتشار این ماهنامه در شرایطی رقم خورده که صنعت دخانیات، در سالهای اخیر، همزمان با فشارهای داخلی و تحولات پیچیده بینالمللی، یکی از پرچالشترین دورههای خود را پشت سر گذاشته است. در یکسال گذشته، قاچاق کالاهای دخانی همچنان بهعنوان یکی از مهمترین معضلات این صنعت مطرح بوده است. رشد بازار غیررسمی، نهتنها موجب تضعیف تولید داخلی و کاهش درآمدهای مالیاتی دولت شده، بلکه سلامت مصرفکنندگان را نیز به دلیل فقدان نظارتهای استاندارد با تهدید مواجه کرده است. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که سیاستهای مالیاتی غیرمتوازن و نبود سازوکارهای مؤثر مقابله با قاچاق، عملاً به تقویت شبکههای غیرقانونی منجر میشود؛ موضوعی که بارها در مطالب منتشرشده در توتون صنعت مورد واکاوی قرار گرفته است.
از سوی دیگر، سیاستهای مالیاتی بر محصولات دخانی در داخل کشور، بدون توجه کافی به ظرفیت تولید داخلی و شرایط اقتصادی تولیدکنندگان، فشار مضاعفی بر این بخش وارد کرده است. افزایش هزینههای تولید، کاهش حاشیه سود و افت انگیزه سرمایهگذاری، از جمله پیامدهایی است که در نهایت میتواند به کاهش تولید رسمی و گسترش واردات و عرضه غیرقانونی بینجامد. این چالش، در بسیاری از کشورها نیز مطرح بوده و تجربه جهانی نشان میدهد که موفقترین الگوها، مبتنی بر تعادل میان سیاستهای سلامتمحور و حمایت هوشمندانه از تولید قانونی بودهاند. مشکلات تخصیص ارز، ثبت سفارش و تأمین مواد اولیه وارداتی نیز در یکسال گذشته، به یکی از جدیترین دغدغههای تولیدکنندگان داخلی تبدیل شده است. ناپایداری در فرآیند تأمین مواد اولیه، افزایش زمان و هزینه واردات و نبود پیشبینیپذیری در سیاستهای ارزی، موجب شده است برنامهریزی تولید با اختلال مواجه شود. این در حالی است که در سطح بینالمللی، بسیاری از شرکتهای فعال در صنعت دخانیات با حرکت به سمت زنجیرههای تأمین پایدار و متنوع، تلاش کردهاند ریسکهای مشابه را مدیریت کنند؛ تجربهای که میتواند برای سیاستگذاران داخلی نیز قابل تأمل باشد. در بعد بینالمللی، صنعت دخانیات جهان نیز در حال تجربه تحولات عمیقی است. تغییر الگوهای مصرف، رشد محصولات جایگزین، سختگیرانهتر شدن مقررات در برخی کشورها، و در مقابل، تمرکز بر صادرات و بازارهای نوظهور در برخی دیگر، چشمانداز این صنعت را پیچیدهتر از گذشته کرده است. اخبار و تحولات جهانی صنعت دخانیات، از سیاستهای سازمانهای بینالمللی گرفته تا تصمیمات دولتها و روندهای بازار، همواره بخشی از رویکرد تحلیلی ماهنامه توتون صنعت بوده و خواهد بود؛ چرا که تصمیمات بینالمللی، مستقیم یا غیرمستقیم، بر فضای تولید، تجارت و صادرات داخلی اثرگذار است. ورود به ششمین سال انتشار، فرصتی مغتنم برای قدردانی از همه فعالان این صنعت است؛ از پیشکسوتان و صاحبنظرانی که با دانش و تجربه خود، چراغ راه نسل جدید بودهاند، از تولیدکنندگان داخلی که با وجود محدودیتهای متعدد، همچنان بر استمرار تولید و حفظ اشتغال پایبند ماندهاند، و از انجمنها و تشکلهای تخصصی که نقش مهمی در همافزایی، انتقال مطالبات صنفی و تعامل با نهادهای تصمیمگیر ایفا میکنند.
در این میان، انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان کالاهای دخانی و سایر انجمنهای مرتبط، نقشی کلیدی در ساماندهی گفتوگوی تخصصی، دفاع از منافع قانونی فعالان صنعت و توسعه صادرات رسمی داشتهاند؛ نقشی که در شرایط پیچیده اقتصادی و بینالمللی امروز، بیش از پیش اهمیت یافته است.
ماهنامه توتون صنعت در آغاز ششمین سال فعالیت خود، بر این باور است که عبور از چالشهای پیشرو، تنها از مسیر گفتوگوی کارشناسی، تصمیمگیری مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی، توجه همزمان به سلامت جامعه و حمایت از تولید قانونی امکانپذیر است. این نشریه، همچنان خود را رسانهای مستقل، تخصصی و مسئول میداند که مأموریت آن، طرح دقیق مسائل، انعکاس دیدگاههای متنوع و کمک به شکلگیری راهحلهای عملی برای آیندهای پایدارتر در صنعت دخانیات کشور است.
امید آنکه در سال پیشرو، با همدلی بیشتر میان سیاستگذاران، تولیدکنندگان، انجمنها و رسانهها، شاهد کاهش قاچاق، تقویت تولید داخلی، توسعه صادرات قانونی و ارتقای جایگاه صنعت دخانیات ایران در تعاملات منطقهای و بینالمللی باشیم.
توتون صنعت همچنان همراه این مسیر خواهد بود.
حمید رستمی
سردبیر